Abdülhak Adnan Ad?var « Bilim Tarihi
Cumhuriyet döneminin ilk bilim tarihçisi Abdülhak Adnan Ad?var'd?r (1882-1955). Ünlü romanc?lar?m?zdan Halide Edib Ad?var'?n kocas? olan Adnan Ad?var, Fransa'da ya?ad??? y?llarda yay?mlad??? La Science chez les Turcs Ottomans (Paris 1939) adl? eseri ile Osmanl?lar dönemindeki bilimsel u?ra?lara ???k tutmu? ve bu alanda yap?lan ara?t?rmalar?n ne kadar yetersiz oldu?unu göstermi?tir. Adnan Ad?var, Türkiye'ye döndükten sonra, bu eserini ?stanbul'daki elyazmalar?n? da inceleyerek düzeltmi? ve geni?letmi? ve Osmanl? Türklerinde ?lim (?stanbul 1943) ad?yla Türkçe'ye tercüme etmi?tir. Yakla??m?ndaki... Devamı »»»
Astronomi Tarihi « Bilim Tarihi
Ortaça? Çeviriler yoluyla Yunanl?lardan al?nan bilimlerden birisi de astronomidir. ?slâm Dünyas?'nda astronomi, Aristoteles'in bilim anlay???n?n etkisi ile matemati?in bir dal? olarak benimsenmi? ve bu nedenle Güne?, Ay ve di?er be? gezegen ile y?ld?zlara ili?kin gözlem verileri, hareketli geometrik düzeneklerle anlamland?r?lmaya çal???lm??t?r. ?slâm Dünyas?'nda astronomlar, birbirleriyle ba?lant?l? olan iki tür etkinlik üzerinde yo?unla?m??lard?r: Hem gözlem aletleriyle gökyüzünü gözlemlemi?ler hem de gözlem verilerini hareketli geometrik düzeneklerle anlamland?rmaya çal??m??lard?r. Bunlard... Devamı »»»
Ayd?n Say?l? « Bilim Tarihi
1952 senesinde, Dil ve Tarih, Co?rafya Fakültesi'nde, bilim tarihi kürsüsünü kurarak bilim tarihçili?inin Türkiye'de yerle?mesini sa?layan Ayd?n Say?l? (1913-1993), e?itim reformlar? s?ras?nda Atatürk taraf?ndan yurtd???na gönderilen ö?renciler aras?nda bulunmaktad?r. Harvard Üniversitesi'nde bilim tarihi alan?n?n kurucusu olarak tan?nan George Sarton'?n yan?nda doktoras?n? tamamlad?ktan sonra, Türkiye'ye dönmü? ve hayat?n?, Türklerin Ortaça?'da yürütmü? olduklar? yo?un bilimsel ara?t?rmalar? ayd?nlatmaya adam??t?r. Ula?m?? oldu?u sonuçlar, Ortaça? bilim tarihinin yeniden yaz?lmas?n? gerekti... Devamı »»»
Biyolojinin Tarihçesi « Bilim Tarihi
Ortaça? Ortaça? ?slâm Dünyas?'ndaki biyoloji ara?t?rmalar?n?, bitkibilim ve hayvanbilim çerçevesinde de?erlendirilecek olunursa, bu alanlar?n daha çok Aristoteles ve Dioscorides gibi Yunan bilginleri taraf?ndan derlenmi? olan bilgi birikimine dayand?r?lm?? oldu?unu söylenebilir. Ancak, bu birikime Müslüman ara?t?rmac?lar?n ya?am?? olduklar? çevreden edindikleri bilgilerle ki?isel gözlemleri de eklemek gerekir. Erken tarihli biyoloji yap?tlar?, genellikle ansiklopedik bir nitelik ta??r. Bunlarda, bitkilerle ve hayvanlarla ilgili yüzeysel gözlemlerin yan? s?ra, hikayelere ve hadislere de yer v... Devamı »»»
Eskiça?'da Bilim « Bilim Tarihi
A. Çin'de Bilim Çin Uygarl???nda bilimsel faaliyetin ba?lang?c? M.Ö. 2500'lere kadar götürülebilir. Zaman zaman s?n?rlar? Hindiçini de içine alan, zaman zaman ise sadece Sar? Irmak civar?nda ufak bir devlet ?eklinde görülen Çin, ilk insan kal?nt?lar?n?n (Sinantropus Pekinensis) bulundu?u yerlerden biridir. Çin uygarl???, genellikle, kapal? bir uygarl?k olarak nitelendirilmi?tir. Ancak Türklerle ve Hintlilerle yak?n ili?ki içinde olduklar? bilinmektedir. Bu etkile?im sonucunda Türklerin kulland?klar? On ?ki Hayvanl? Türk Takvimi'ni benimsemi?lerdir. Hint uygarl???ndan ise, özellikle matematik... Devamı »»»
Kimyan?n Tarihçesi « Bilim Tarihi
Ortaça? ?slâm Dünyas?'ndaki kimya çal??malar?, daha önce Hellenistik Ça?'da ?skenderiye'de yap?lm?? olan simya çal??malar?ndan yo?un bir biçimde etkilenmi?tir. Bu çal??malar s?ras?nda yava? yava? belirginle?meye ba?layan Yap?sal Dönü?üm Kuram?'na göre, do?adaki bütün metaller, asl?nda bir kükürt-civa bile?imidir; ancak bunlar?n iç ve d?? niteliklerinde farkl?l?klar bulundu?u için, kükürt ve civa kullanmak suretiyle istenilen metali elde etmek mümkündür. Bilindi?i gibi, simyagerler, tarih boyunca, bu kurama dayanarak, kur?un ve bak?r gibi nisbeten daha az k?ymetli metalleri, alt?n ve gümü? gi... Devamı »»»
Matemati?in Tarihçesi « Bilim Tarihi
Ortaça? ?slâm Dünyas?'nda ba?ta aritmetik olmak üzere, matemati?in geometri, cebir ve trigonometri gibi dallar?na önemli katk?larda bulunan matematikçiler yeti?mi?tir. Ancak bu dönemde gerçekle?en geli?melerden en önemlisi, geleneksel Ebced Rakamlar?'n?n yerine Hintlilerden ö?renilen Hint Rakamlar?'n?n kullan?lmaya ba?lanmas?d?r. Konumsal Hint rakamlar?, 8. yüzy?lda ?slâm Dünyas?'na girmi? ve hesaplama i?lemini kolayla?t?rd??? için matematik alan?nda büyük bir at?l?m?n gerçekle?tirilmesine neden olmu?tur. Daha önce Arap alfabesinin harflerinden olu?an harf rakam sistemi kullan?l?yordu ve bu... Devamı »»»
Modern Kimyan?n Do?u?u « Bilim Tarihi
15. yüzy?la dek kimya, eskiden beri bilinen kal?plar?n? bir türlü a?amam??t?. Bu kal?pla?ma, efsanevi aç?klamalarla ve ilkel reçetelerle örtülmeye çal???l?yordu. Kimya, halâ simya idi. 15. yüzy?ldan itibaren simya, k?p?rdamaya, kimya olmaya ba?lad?. Fosfor, bizmut, platin gibi yeni bulunan elementlerin gösterdikleri tipik özellikleri yeni aç?klamalar istiyordu; öteyandan sürekli uzmanla?an endüstri ve ticaret de kimya sanayinin yeni ?eyler üretmesini bekliyordu. Güherçile, ?ap, ye?il vitriol (demir sülfat), vitriol ya?? (sülfürik asit) soda gibi maddelerin üretiminin ar?t?rlmas? gerekiyordu.... Devamı »»»
Fizi?in Tarihçesi « Bilim Tarihi
Bilimler içinde hemen de en eksiksiz olan dal fiziktir. Fizik, bir yandan, cisimlerin dü?mesi, â????n yay?lmas?, titre?imler, sürtünmeler gibi, her gün tan??? oldu?umuz çok say?da do?al olayla ilgilenir; öte yandan, uygulama alan?n?n çe?itlili?i nedeniyle, günlük hayat?m?z?n her zaman içindedir. Sözgelimi, fizi?in en önemli konular?ndan biri olan elektrik olmasayd?, ya?ama düzenimizin nas?l olaca??n? dü?ünebiliyor musunuz? Dünyay? Aç?klamak Fizik bilimi, insanlar?n do?ada geçen olaylar? aç?klama iste?inden do?du ve ?lkça? Yunan filozoflar?n?n bu konudaki çal??malar?yla kuruldu. Bu filozoflar... Devamı »»»
Geometrinin Tarihçesi « Bilim Tarihi
Uzay?n ve uzayda tasarlanabilen biçimlerin, kurallara uyularak incelenmesini konu alan matematik dal?. Yunanca «ge», yer ve «metron», ölçüden. Geometri Nil k?y?lar?nda do?du. Bu ?rma??n düzenli aral?klarla ta?mas?, tarlalar?n s?n?rlar?n? siliyor, M?s?rl?lar? güç sorunlarla kar?? kar??ya b?rak?yordu: çünkü tarlalar?n s?n?rlar?n? yeniden çizmek, herkese kendi yerini vermek, bunun için de tarlalar?n yüzölçümünü hesaplamak, nirengiler dikmek, k?sacas?, geometri yapmak gerekiyordu. Do?ru Kavram?n?n Anla??lmas? ?çin insanlara, yer ölçümüne ili?kin somut sorunlar? çözümleme olana??n? veren geometr... Devamı »»»