Aristoteles Evren Modeli « Kuram ve Teoriler
M.Ö. 4. yüzy?lda Platon'un iki küreli evren modeli geçerli olan modeldi. Bu modele göre evren iki küreden ibaretti. Birinci küre, merkezde bulunan Dünyam?z, di?eri ise y?ld?zlar?n olu?turdu?u d?? küredir ve bir günde bir tam tur dönmekteydi. Gezegenlerde bu iki küre aras?nda hareket ediyordu. Peki, "Gezegenlerin tek düze ve ard arda hareketinin nedeni nedir?" Soruya ilk cevap yine Platon'un ö?rencilerinden Eudoxus'dan gelmi?tir. Euodxus'a göre evren ortak bir merkez üzerinde iç içe geçmi? farkl? e?imlerde dönme eksenleri olan kürelerden olu?uyordu. En içte hareketsiz duran küre Dünyam?z. ?çte... Devamı »»»
Batlamyus Evren Modeli « Kuram ve Teoriler
Batlamyus'un çal??malar?n?n temelleri Hipparchus'a dayan?r, Batlamyus'un 1400 y?l hükümdarl?k süren dünya merkezli evren modeli olu?turmas?nda çok büyük etkisi olmu?tur. Batlamyus, Hipparchus'un 850 y?ld?z içeren y?ld?z katalo?unu 1022 y?ld?za ç?karm??t?r. Bu arada gezegenlerle de ilgilenen Batlamyus, Aristoteles'in dönen kürelerinin, gezegenlerin hareketini ve parlakl?klar?n?n de?i?iminin nedenini aç?klamakta yeterli olmad???n? fark etmi?tir. Bu durumu düzeltmek için gezegenlerin Dünya etraf?nda dolan?rken ayn? zamanda da Dünya merkezli çember üzerinde dairesel bir hareket (epicycle) yapmala... Devamı »»»
Büyük Patlama Kuram? « Kuram ve Teoriler
Temelleri ?iddetli Büyük Patlama Kuram?, Evren'imizin kökeni ve olu?umuna ili?kin yayg?n kabul gören bir teoridir. Bu kuram, iki benzer sütun üzerine dayanmaktad?r: Genel Görelilik Kuram?: Seksen y?l? a?k?n bir süre önce, Einstein, Evren'de kütlenin da??l?m?n?n uzay?n geometrisini nas?l belirledi?ini betimleyen bu kuram? ileri sürmü?tür. Ba?lang?çta, Kuram, Merkür'ün yörüngesindeki özellikleri ve Güne?'ten gelen ?????n k?r?lmas?n? izah etmekteydi. Son y?llarda, kuram bir dizi özenli testten geçmi?tir. Büyük ölçeklerde, maddenin Evren'de da??l?m? hemen hemen yeknesakt?r. Bu varsay?m, hem gal... Devamı »»»
Çeyrek Kuvvet Kuram? « Kuram ve Teoriler
?ster fare olun ister fil; vücut kütleniz sizinle ilgili her ?eyi belirtiyor. Tarla faresi günlerden bir gün k?rlarda ko?up oynarken, derinli?i bin metreyi bulan bir maden kuyusuna dü?er. Kuyunun dibi yumu?ak toprakla kapl? oldu?u için ölmez; yaln?zca dü?menin ?okundan biraz sersemler; kendine gelir gelmez de bir delik bularak gözden kaybolur. Ayn? yükseklikten dü?en s?çan ölür; insan paramparça olur; at büyük bir gürültüyle ortal??? toza dumana katarak yere çarpar ve dü?tü?ü yerde kal?r. Bundan ç?kart?lacak mesaj çok basittir: Biyolojide önemli olan boyuttur; her ?eyi boyut belirler. Yerçe... Devamı »»»
Einstein Kuramlar? « Kuram ve Teoriler
Sicim (Tel) Kuram? Einstein'?n dü?ünü gerçekle?tirebilir: 20. yüzy?l fizi?inin iki kar??t görü?ünü bir araya getiren "Büyük Birle?ik Kuram?" olu?turmak. "Beni, y?llar?n kör ve sa??r hale getirdi?i ta? kesmi? bir nesne gibi görüyorlar" diye yak?n?yordu Einstein, ya?am?n?n son y?llar?nda. Ne yaz?k ki hakl?yd?. Einstein, ya?am?n?n son otuz y?l?n? "Birle?ik Alan Kuram? " n? üretme hayaliyle geçirdi. Bu kuram?n denklemleri, birbirleriyle ili?kisiz gibi görünen elektromanyetizma ile kütleçekimi kuvvetleri aras?nda bir ba? kuracakt?. Einstein, böylece iki kar??t evren görü?ünü uzla?t?rmay? umuyord... Devamı »»»
Eylemsizlik Prensibi « Kuram ve Teoriler
E?er maddesel bir noktan?n yeri mutlak bir koordinat eksenler sistemine göre tarif edilirse ve bu maddesel nokta d??ar?dan ba?ka cisimlerin etkisi alt?nda bulunmuyorsa bu nokta ivmesiz olarak hareket edecektir; yani ya yani ya hareketsiz duracak veya bir do?ru üzerinde sabit bir h?zla hareket edecektir. Newton'un bu ifadesi ?öyle aç?klanabilir: Bir kuvvetin uygulanmas?yla durumunu de?i?meye mecbur edilmedi?i takdirde, her cisim bulundu?u hareketsiz halinde veya düzgün hareket halinde kal?r.Yani daha aç?k söylemek gerekirse: Hareketsiz halde duran ya da sabit bir h?zla hareket etmekte olan bir... Devamı »»»
Genel Görelilik Kuram? « Kuram ve Teoriler
Genel Görelilik Kuram? Einstein??n en büyük ba?ar?s? idi; klasik, deterministik dünya görü?ünün gününü dolduru?unu temsil ediyordu. Einstein, uzay, zaman ve madde fikirlerini modern biçimlerine getirerek Newton fizi?inin ötesine giderken, fizi?in çerçevesi tamamen deterministik idi. Newton evreninin büyük saati Einstein taraf?ndan de?i?tirilmi?ti -çarklar ve bölümler farkl?yd?- fakat, Einstein saatin hareketinin hala sonsuz geçmi? ve gelecekte tamamen önceden belirli oldu?u konusunda Newton ile anla??yordu. Genel Görelilik Kuram? Nas?l Geli?tirildi? Genel Görelilik Kuram?'n? bir tek ki?inin ... Devamı »»»
Hareket Sorunu « Kuram ve Teoriler
Kopernik'in görü?leri, tipik Rönesans adam?, ozan-dü?ünür Bruno'nun (1548-1600) engizisyon alevlerinde diri diri yak?lmas?na, bir ba?ka ?talyan Tommaso Campenalla'n?n (1568-1639) zindanlarda çürütülmesine, Galileo Galilei'nin (1564-1642) ise yarg?lamalarla ölüp ölüp dirilmesine yolaçm??t?. Galileo, serbest dü?en cisimlerin (e?ik at??lar dahil) ve e?ik düzlem üzerindeki bir cismin hareketini inceleyen, ba??l hareket kavram?n? ortaya atan ve sal?nan bir sarkac?n, zaman aral?klar?n? ölçmek için kullan?labildi?ini kaydeden ?talyan fizikçisi ve astronomicisidir. Teleskobu ke?fedi?inden sonra "ben... Devamı »»»
Kuantum Kuram? « Kuram ve Teoriler
20. yüzy?la damgas?n? vuracak iki büyük kuramdan birini, tam da bu yüzy?l?n ba??nda, 1900 y?l?nda, Max Planck ortaya att?. Enerjiyi, sürekli (kesiksiz) bir ak?? olarak gören Klasik Enerji Kuram? yerine Kuantum Kuram?'n? ortaya atm??t?. Planck??n deneysel temellere dayanan önerisi, enerjinin kesik kesik ya da paket paket al?n?p verildi?i ?eklindeydi. Bu kuram?, 1905 y?l?nda Albert Einstein, fotoelektrik olay?n? aç?klamakta kulland?. Danimarkal? Niels Bohr, 1913'te Kuantum Kuram?'yla, atomdaki elektron düzeninin ilk aç?klamalar?n? yapt?. Ça??m?za damgas?n? vuran di?er büyük kuram da Görelilik ... Devamı »»»
Özel Görelilik Kuram? « Kuram ve Teoriler
Einstein, 1905'de esirin gereksiz ve fazla bir kavram oldu?unun ilan ettikten sonra Mach'tan etkilenerek kurdu?u özel görelilik kuram?nda zaman ve uzay?n Tanr? ile olan ili?kilerini, kopard? ve onlar? insanlara ili?kin göreli birer kavrama dönü?türdü. Art?k zaman ve uzay dü?ünce ürünü olmay?p ölçülebilen ?eyler haline geldi. Ondokuzuncu yüzy?l?n sonlar?nda ?????n elektromagnetik dalgalardan olu?tu?u ve bu dalgalar? uzak mesafelere ta??yan gözle görülemez, seyrek, esnek ve a??rl?ks?z bir ortam?n (esir) var oldu?u kabul ediliyordu. E?er dünya böyle bir ortamda saniyede otuz km.lik bir h?zla har... Devamı »»»
Büyük Patlama'dan Öncesi « Kuram ve Teoriler
Evren'in, "big bang" olarak adland?r?lan Büyük Patlama'dan önceki hali, bilim adamlar? taraf?ndan laboratuvarda olu?turuldu. New York Times Gazetesi'nin birinci sayfadan verdi?i habere göre, deney ?sviçre`nin Cenevre Kenti'ndeki bir laboratuvarda gerçekle?tirildi. Laboratuvarda meydana getirilen söz konusu maddenin,"quark" ve "gluon" cisimlerinin a??r? derecede s?k??t?r?lm?? gaz hali oldu?u bildiriliyor. Bu gaz?n içinde, bugün Evren'deki tüm maddelerin atomlar?n? olu?turan proton ve nötronlar yeral?yor. Deneyin, k?sa ad? CERN olan Avrupa Parça Fizi?i Laboratuvar?`nda meydana getirildi?ini d... Devamı »»»
?i?irme Kuram? « Kuram ve Teoriler
?i?irme Kuram?, Büyük Patlama'dan k?sa bir süre sonra, Evren'in a??r? derecede h?zl? (üstel) bir genle?me devresi geçirdi?ini ileri sürmektedir. Büyük Patlama Kuram?'n?n Sorular? Büyük Patlama Kuram?, kozmik mikrodalga fon spektrumunu (tayf?n?) ve hafif elementlerin kökenini ba?ar?l? olarak aç?klarken, birkaç önemli soruyu da aç?k b?rakmaktad?r: Niçin Evren, en büyük uzunluk ölçeklerinde bu kadar yeknesakt?r? Niçin Evren'in fiziksel ölçe?i, kütle çekimin temel ölçe?i, bir atomik çekirde?in boyutunun bir trilyonda bir milyar? olan, Planck uzunlu?undan bu kadar çok büyüktür? Niçin Evren'... Devamı »»»