Bak?r « Maden ve Elementler
8. 94 yo?unlu?unda, k?z?l-esmer bir element. Simgesi: Cu Chuquicamata'da (?ili) bir bak?r dökümhanesi. Bak?r metalürjisi XIX. yy. sonlar?nda geli?ti. Maden, eritme yoluyla s?v? haline dönü?türülür ve ar?la?t?r?larak kal?plara dökülür. Bak?r, 1100 derece dolaylar?nda eriyen bir madendir. Çe?itli maden filizlerini f?r?nlarda yakarak, oldukça karma??k yöntemlerle elde edilir. Bu i?lemden, atmosferi kirleten, zararl?, kükürtlü gazlar çevreye yay?l?r. Temel filizler pek yayg?n olmad???ndan (ba?l?ca yataklar ?ili, Kanada ve Amerika Birle?ik Devletleri), bak?r pahal? bir madendir, çelik ile ... Devamı »»»
Alt?n « Maden ve Elementler
Tarih, insanlar?n alt?na olan isteklerinin yol açt??? sava?lar?n ve serüvenlerin öyküleri ile doludur. Alt?n zenginli?in, bollu?un bir simgesi olmu?; zenginlik ise ço?u kez ki?ileri ve uluslar? güçlü k?lm??t?r. Büyük uygarl?klar?n yükseli? ve dü?ü?leri, sahip olduklar? alt?n miktar?n?n artma veya azalmas? ile do?ru orant?l? olmu?tur. Ortaça?da kimyac?lar ba?ka metallerden alt?n elde etmek için yöntemler bulma?a çal??m??lar, fakat bu u?ra??lar? sonuçsuz kalm??t?r, insanlar kendilerini zengin edecek alt?n? bulabilmek umudu ile yeryüzünü dola?m??lar, büyük güçlüklere gö?üs germi?lerdir, insanlar?... Devamı »»»
Alüminyum « Maden ve Elementler
Yo?unlu?u 2,7 olan hafif maden. Ayn? hacimde demirden üç kat daha hafiftir. 660 derecede erir. Alüminyum, boksit denilen bir maden filizinden ç?kart?l?r. Boksit ad?, 1821'de bu filizin ilk bulundu?u yerin ad?ndan gelir (Fransa'da Provence iline ba?l? Baux [Bo] köyü). Boksit, içinde biraz demir bulundu?u için k?rm?z?, daha do?rusu pas rengindedir. Boksitten elektroliz ad? verilen bir yöntemle alüminyum elde edilir; bu yöntem çok fazla elektri?e ihtiyaç gösterir; bir ton alüminyum elde etmek için 17 000 kw/saat elektrik gerekir. Bu nedenle alüminyum özellikle A.B.D., Kanada, S.S.C.B., Japonya... Devamı »»»
Radyum « Maden ve Elementler
Beyaz, parlak, radyoaktif maden. Latince, ???n anlam?na «radius»tan. 700 derecede eriyen ve so?ukta suyu ayr??t?ran radyum, çok az miktarda kullan?lmas? gereken bir madendir. Radyumu tedbir almadan kullanmak tehlikelidir, çünkü sürekli olarak içe i?leyen öldürücü ???nlar ç?art?r; radyumun bu özelli?ine radyoaktiflik denir. Radyumu kar?-koca Frans?z bilginleri Pierre ve Marie Curie ke?fettiler. 1898'de bir uranyum filizi olan pekblend üzerinde çal???rken bu madenden 900 defa daha radyoaktif bir cismin varl???n? saptad?lar. Buna radyum ad?n? verdiler. On iki y?l sonra Marie Curie, bir ton p... Devamı »»»
Baryum « Maden ve Elementler
Gümü? renginde, yumu?ak bir madendir. Tabiatta daha çok, baryum sülfat? (BaSO4), baryum karbonat? (BaCO3) halinde bulunur. Bile?iklerinden saf baryum elde etmek için, ya erimi? baryum klorürü ya da s?cak bir baryum klorür eriyi?i elektrolize edilir. Havada çok çabuk oksit haline gelir. Su ile, ?iddetli bir tepkime göstererek, hidrojen ç?kart?r; kendisi de, hidroksit halinde erir. Baryumu ilk elde eden, ?ngiliz kimya bilgini S?r Humphrey Davy'dir (1808). Baryum sülfat?, röntgen ???nlar?n? geçirmedi?i için, doktorlukta ve özellikle de radyolojide çok kullan?l?r. Mide, barsak gibi, içi bo? organ... Devamı »»»
Uranyum « Maden ve Elementler
Uranyum, 1800°C'a do?ru eriyen, gümü? beyazl???nda bir madendir. 1789'da Alman kimyac?s? Martin Klaproth (1743-1817), pekblend denilen bir maden filizi içinde oksit halinde (uran) bulunan uranyumun varl???n? ke?fetti. Uranyumun, ço?u sar? ya da ye?il renkte pek çok oksidi ve tuzu vard?r. Frans?z kimyac?s? Henri Becquerel (1852-1908) uranyumu inceleyerek 1896 y?l?nda radyoaktiflik olay?n? ortaya ç?kard? ve ondan iki y?l sonra '''radyumu bulan Marie Curie bu olaya radyoaktiflik ad?n? verdi. Do?al uranyum, üç izutop'un, yani atomlar?n?n kütlesi ve radyoaktiflik dereceleri bak?m?ndan aralar?nda b... Devamı »»»
Nikel « Maden ve Elementler
Demirin baz? niteliklerini ta??yan beyaz, parlak maden. Nikel dövülebilen ve ?s?t?ld??? zaman k?r?lmadan uzayabilen bir maden olmakla birlikte kullan?lan madenlerin de en sertidir. Yer'in yüzeyinde pek bol de?ildir; gökta?lar?nda saf halde bulunur. Ç?kart?ld??? maden ocaklar?nda ba?ka madenlerle kar???k haldedir. Yeni Kaledonya garnierit'inde magnezyumla kar???k olarak ortalama yüzde 6 nikel vard?r; Kanada pirotin'leri ise demir ve bak?rla kar???k olarak yüzde 3 nikelden meydana gelmi?tir. Nikel, maden cevherinin zenginle?tirilip kavrulmas?ndan sonra, elektrik f?r?n?nda ergitilmes... Devamı »»»
Kömür « Maden ve Elementler
Milyonlarca y?l önce, ormanlardaki a?açlar kuruyup dökülerek kal?n katmanlar halinde üst üste y???ld? ve bu katmanlar yava? yava? toprakla örtüldü. Baz? bölgelerde toprak suyla doldu, içindeki a?açlar çürüyerek siyah ve sert bir maddeye dönü?tü: kömür. Bu katmanlar?n meydana geldi?i zamanlara göre birkaç kömür çe?idi vard?r. En eski katmanlar madenkömürü veya ta?kömür dedi?imiz sert ve parlak bir kömür verir; ya?l? madenkömürleri, en çok ?s? veren kömür çe?ididir. Linyitler daha yeni ve dana az sert kayalard?r; l kilo madenkömürünün verdi?i ?s?y? yaratmak için 3 kilo linyit gerekir. Batakl?k ... Devamı »»»
Krom « Maden ve Elementler
Gümü? gibi parlak, mavimsi beyaz, kolay k?nlan sert bir maden olan krom havaya kar?? çok dayan?kl?d?r, nemli havada bozulmaz, yani paslanmaz. Bu niteli?inden dolay?, paslanma olas?l??? büyük olan madenlerden birço?u ince bir krom tabakas? ile kaplan?r (kromlama). Krom do?ada filizleri çok olan bir madendir, ilk defa Frans?z kimyac?s? Vauquelin taraf?ndan 1797'de Sibirya'da bir kur?un filizi içinde bulunmu?tur. Kromun bile?ikleri (zümrüt, yakut, safir v.b.) güzel renklerde oldu?u için ona bu ad verilmi?tir (Yunanca khroma, renk demektir). Krom, do?ada genellikle kristal halde bulunur. Dünyam?... Devamı »»»
Kükürt « Maden ve Elementler
Kükürt 115 derecede ergir ve esmerimsi bir s?v?ya dönü?ür; s?v? kükürt 444,6 derecede kaynar: ?s?y? ve elektri?i çok kötü iletti?i için, iyi bir elektrik yal?tkan?d?r. Kükürt kolay alev al?r ve k?sa mavi bir alevle yanarken kükürtlü bir duman verir. Çok zehirli olan bu gazlar bo?ucu ve a??nd?r?c?d?r; fabrika bacalar?ndan savrularak atmosferi kirletir ve çinko damlar? a??nd?r?r. Zaçya?? ve Kibrit Do?ada çok yayg?n olan kükürt, madenlerle kar???k olarak sülfür (pirit, galen) veya sülfat halinde (jips), baz? do?al gazlarda (Lacq gaz?) ise kükürtlü hidrojen halinde bulunur. Ta?kömüründen ve petr... Devamı »»»
Fosfor « Maden ve Elementler
Çabuk alev alan, karanl?kta parlayan basit cisim. Yunanca «phos», ???k ve «phoros», ta??yan sözcüklerinden. Beyaz fosfor, çok ?iddetli bir zehirdir; balmumu gibi yumu?ak olan bu madde suda erimez ve aç?khavada öylesine çabuk alev al?r ki, su içinde saklamak zorunlulu?u vard?r. K?rm?z? fosfor, beyaz fosforun ?s?t?lmas?yla elde edilir. Daha az tehlikeli oldu?undan kibrit ve havai fi?ek yap?m?nda kullan?l?r. Canl? organizmalar?n i?lemesinde önemli bir rol oynayan fosfor, özellikle kemiklerde, sinir dokusunda ve beyinde bulunur. Fosforu 1669 y?l?nda Hamburglu Hennig Brand, idrarda bulmu?tur; daha... Devamı »»»
Fosforun Karanl?kta Parlamas? « Maden ve Elementler
Fosfor insan?n ve bütün hayvanlar?n dokular?nda 'kalsiyum fosfat' biçiminde, do?ada ise fosfat mineralleri halinde oldukça yayg?n olarak bulunur. Do?ada en çok bulunan ?ekli beyaz fosfor olup 44 derecede erir, karanl?kta ???r ama havayla temas edince tutu?ur, beyaz dumanlar ç?kararak yanar, üstelik çok da zehirlidir. Fosfor 1669 y?l?nda H. Brand taraf?ndan insan idrar?n?n ?s?t?lmas?yla haz?rlanm??, ilk defa karanl?kta parlayan bir bile?ik elde edilmi?tir. Bu ilgi çekici olay, bir süre sonra, formülünü sat?n alan Krafft taraf?ndan dünyaya tan?t?lmaya ba?lanm??t?r. Fosfor ???ma teriminin kayna... Devamı »»»
24 Ayar Alt?n Ne Demektir « Maden ve Elementler
Bizde alt?n?n safl???n? gösterme ölçüsü olarak genellikle 'ayar' kelimesi kullan?l?r, ama uluslararas? piyasada kullan?lan kelime 'k?rat't?r. 'K?rat' hem alt?n?n, hem de elmas ve di?er k?ymetli ta?lar?n ölçümünde kullan?lan bir birimdir. Elmas ve de?erli ta?lar? ölçmede kullan?lan 'k?rat'?n bir birimi 200 miligrama (0,200 gram) e?ittir. Yani 20 graml?k bir elmas?n?z varsa, bu 100 k?ratl?k bir elmast?r. Do?ada bulunan elmas?n büyüklü?ü çok seyrek olarak bir santimetrenin üzerindedir. Bugüne kadar bulunan en büyük elmas 3.106 k?ratl?k 'Cullian'd?r. Bundan 530 ve 517 k?ratl?k iki büyük ve 100 k... Devamı »»»
Paslanmaz Çelik « Maden ve Elementler
Çelik ile demir aras?nda çok az bir fark vard?r. Saf demir bir bak?r kadar yumu?akt?r. Onun içine yüzde 2'ye kadar karbon kat?lmas? ile inan?lmaz bir mukavemet, sertlik ve mekanik özellikler elde edilir ki, ad? art?k çeliktir. Demirin bol olmas?, kolay ve ucuz elde edilmesi nedeniyle çeli?in de kullan?m? çok yayg?nd?r. Ancak çelikte de, demirde olan bir zay?f nokta vard?r. Paslanma, di?er bir deyi?le oksidasyon. Günlük hayat?m?zda kullan?lan e?yalar?n paslanmas? sonucu her y?l dünyada milyonlarca dolar bo?a gitmektedir. Bu kayb?n büyük bir k?sm? demir ve çeli?in paslanmas?ndan dolay?d?r. Pas... Devamı »»»